Ondernemend Leren

stimuleren van talenten

Leren ondernemen is een activerende didactische aanpak die stimuleert dat kinderen hun talenten kunnen ontwikkelen en kennismaken met ondernemen. De docent biedt een rijke, betekenisvolle leeromgeving die de kinderen uitnodigt om te leren en te ontdekken en hen een gevoel van eigenaarschap geeft. 

Kinderen een onderneming laten organiseren en runnen bijvoorbeeld is een motiverende en leerzame ervaring. Groepsleiders die er ervaring mee hebben, bevestigen dat. Unaniem. 

‘Er komt energie, creativiteit en daadkracht vrij, vaak ook bij kinderen die tijdens de gewone lessen moeite hebben om mee te blijven doen. En of je nu je groep een reisadviesbureau laat vormen, een winkel met producten uit de schoolmoestuin laat inrichten of een fancy fair laat organiseren voor een goed doel... ze leren. Dat leren moet je breed zien.’ (artikel Erno Mijland, vakblad Mensenkinderen, mei 2014).

Je kunt ondernemerschap prima combineren met vakken als taal, rekenen of wereldoriëntatie. Denk maar aan het schrijven van een foldertekst of het berekenen van de prijzen van producten. Maar het gaat ook om vaardigheden en kwaliteiten als nieuwe dingen en oplossingen bedenken, samenwerken, creativiteit, zelfverantwoordelijkheid, veerkracht en zorgvuldigheid die ontwikkeld worden. Want niet alleen kennis, maar juist ook (21e eeuwse) vaardigheden worden steeds belangrijker om jongeren leren  hun eigen leven vorm te geven en hen op hun toekomst voor te bereiden. 


Tot aan het eind van het jaar verschijnt er een reeks van acht nieuwsberichten en filmpjes, die basisschoolleerlingen laat zien wat het is om een ondernemend project op te zetten. De filmpjes gaan vergezeld van een lesbrief of achtergrondinformatie. De docent krijgt handvatten aangereikt om in de klas de ondernemend leren projecten te bespreken of er een opdrachtje aan te verbinden. 

In de filmpjes vertellen basisschoolleerlingen over hun ondernemingservaringen. Het zijn leerlingen van scholen door heel Nederland die ondernemend leren een plek gegeven hebben in hun onderwijs. 

De eerste filmpjes zijn al verschenen en te zien via De Dag Vandaag 

De Dag Vandaag is een digitale agenda voor het digitale schoolbord. De docent kan de dag beginnen met een klein item: interessante informatie, leuke weetjes, een filmpje, een quizvraag of een opdracht. De onderwerpen hebben een link met de vakken op school en andere educatieve onderwerpen en sluiten aan bij de kerndoelen van het onderwijs. Scholen maken gratis gebruik van 

Ondernemend leren: activerende didactiek

Ondernemend leren stimuleert leerlingen om initiatieven te nemen en samen te werken aan een concreet einddoel. Ondernemend leren daagt leerlingen uit om zélf in actie te komen. Eigen initiatief levert na afloop vaak een extra goed gevoel op. Dat leidt tot een beter zelfbeeld en een hoger zelfvertrouwen. De kinderen krijgen de kans om te oefenen met de zogenaamde 21e eeuwse ondernemende vaardigheden zoals kansen zien, lef hebben, creativiteit ontwikkelen, samenwerken en doorzetten in een betekenisvolle context. Het helpt leerlingen om te ontdekken waar hun talenten liggen. Bovendien gaan ze zich betrokken voelen bij de wereld om hen heen.

De ondernemende projecten van de basisscholen worden gestimuleerd door het Actieprogramma Onderwijs en Ondernemen. In 2008 startten de ministeries van EZ en van OCW dit programma. Het doel was de ontwikkeling van ondernemende vaardigheden, houding en ondernemerschap in de hele onderwijskolom van primair tot en met wetenschappelijk onderwijs en om onderwijs en  bedrijfsleven dichter bij elkaar brengen. De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland biedt hierbij ondersteuning.


Deze manier van onderwijs vraagt om ondernemende leerkrachten. De uitdaging voor leerkrachten is  om de les eens anders aan te bieden aan zijn of haar groep. Het vraagt om een meer coachende rol, om kinderen de ruimte te geven en fouten te laten maken en daarvan te leren. 

Studenten op de pabo kunnen bijvoorbeeld in hun stage ervaring op doen met zo’n andere rol en zien of hen dat ligt en of wat ze zien gebeuren bij hun leerlingen. Een studente merkte op: voor mij was het mooi te zien dat je met deze kind-volgende methode meer motivatie ziet ontstaan bij de kinderen.

Zelfsturing is voor ieder kind belangrijk. Ondernemingszin gaat net een stukje verder: Het zorgt ervoor dat je nieuwe wegen durft in te slaan, je eigen grens verlegt en iets toevoegt aan je leven. ‘Ondernemende kinderen worden gemotiveerd door het besef dat ze impact kunnen hebben op hun omgeving’ (Ferre Laevers)


Pabo’s en lerarenopleidingen besteden nog weinig aandacht aan ondernemend leren. De verwachting is dat talentontwikkeling steeds belangrijker wordt.  

In het kader van het programma Onderwijs en Ondernemen (zie onder) hebben enkele pabo’s de eerste ervaringen opgedaan met ondernemend leren en zijn bezig om het een plek te geven in hun onderwijsprogramma. 

Op deze themapagina zijn hun ervaringsverhalen te lezen. We volgen hen tijdens hun pad. Wat beweegt pabostudenten en -docenten en opleidings- en stagescholen om ondernemend les te geven, het lesprogramma aan te passen en welke effecten zien ze bij hun leerlingen en studenten?


Pabo Alkmaar opent het studiejaar met een inleiding in ondernemend leren.

Onder het motto: 'Jij bent de kans voor ondernemende kinderen van de 21ste eeuw' krijgen de vierde jaars studenten meer te horen over hoe je als educatief ontwerper van een ondernemend onderwijsplan kan bijdragen aan talentontwikkeling en identiteitsvorming van jonge kinderen.

Via onderlinge dialoog en reflectie maken ze kennis met een aantal succesvolle, gedreven en overtuigde  oud studenten die graag in hun projecten de huidige studenten willen ontmoeten.

De studenten zullen aankomend schooljaar zelf een project gaan uitvoeren op hun eigen stageschool dat zich kenmerkt door pijlers uit het ondernemend leren; een uitdaging, meesterschap, talentontwikkeling en een gezamenlijk doel. Door voorbeelden van scholen en andere studenten zien welke plaats ondernemend onderwijs en ondernemend leren heeft in het onderwijs van vandaag, wat het van ons als leerkrachten vraagt en wat het kinderen brengt. 

Prachtige voorbeelden van projectplannen zullen de studenten op ideeën kunnen brengen, relevante vragen zullen hen uitdagen tot divergent denken, uitwisseling zal hen kritische luisteraars maken en motivatie zal hen uiteindelijk boven hen zelf laten uitstijgen.

Ingeborg Jansen, onderwijsadviseur van PABO Alkmaar: 'We weten we dat ondernemend leren gepaard gaat met een gedeelde succeservaring, groter gevoel van zelfvertrouwen, de vreugde van het leren en een groei van eigenaarschap waar het gaat om het persoonlijke ontwikkelingsproces. Daar doen we het voor!'

De inleiding wordt verzorgd door Itie van den Berg, projecleider van het best practice project ‘Meesterlijk Ondernemen in Drenthe’.

Contactpersoon op PABO Alkmaar is Ingeborg Jansen.


  • Rob Verboom liet kinderen van basisschool De Cilinder een Schooljournaal maken, waarbij ze voor een groot deel zelf de camera hanteerden en met ideeen voor nieuwsitems kwamen (zoals het interview met de junior spelers van AZ). Kijk het filmpje over zijn stage:

  • Femke van der Wouden heeft met de leerlingen van de basisschool De Fontein een wijkkrant opgezet. Het project ging het 'schoolsufferdje voorbij. De kinderen bedachten rubrieken en zijn de wijk ingegaan, en interviewden diverse mensen. Ze schreven en fotografeerden zelf de volledige inhoud van de wijkkrant Alkmaarzuid.nl. Het eerste exemplaar had een oplage van 7500 stuks en werd door de burgemeester in ontvangst genomen.

http://www.dichtbij.nl/groot-alkmaar/regio/artikel/3287653/kinderredactie-biedt-eerste-wijkkrant-aan.aspx





Meer dan 25 projecten met ruim 100 scholen in het primair onderwijs kregen tot 2012 subsidie om ondernemend onderwijs vorm te geven, samen met buitenschoolse partners in hun omgeving. In een aantal gevallen was daar ook een pabo bij betrokken. De subsidie kwam vanuit het Actieprogramma Onderwijs en Ondernemen waarmee de ministeries van OCW en EZ gezamenlijk een impuls gaven aan ondernemerschap in het onderwijs, van primair onderwijs tot en met hoger onderwijs. Het doel is dat meer jongeren kennismaken met ondernemerschap en dit vaker overwegen als een carrièreperspectief, of als ondernemende werknemer van waarde zijn voor de Nederlandse economie. 

In 2012 is een traject gestart De ondernemende docent om een extra impuls te geven aan de opleiding van ondernemende leraren en docenten. Via een masterclass konden pabo’s en lerarenopleidingen kennismaken met ondernemend leren. Enkele pabo’s kozen ervoor om hiermee verder te gaan. 

Een reeks van drie artikelen gaat specifiek in op het thema van ondernemend leren voor pabo’s. Daarnaast zijn er verschillende publicaties die inspirerend en informatief zijn voor professionals in het basisonderwijs en voor studenten en docenten op de lerarenopleiding.


  • Pabo’s en lerarenopleidingen besteden nog weinig aandacht aan ondernemend leren. Wat levert het hen op als ze besluiten ondernemend leren een plek te geven in het curriculum?  
Lees het introductie artikel


  • Twee Pabo studenten van Inholland en de HAN vertellen over hun ervaringen met ondernemend leren en wat dat voor hen betekende.
Lees het artikel van de Pabo studenten

  • 'Het verrijkt de visie van studenten' volgens Pabo docente Inholland
Lees het artikel van de Pabo docent


  • Leren ondernemen met moderne media (boekje)
Een aantal scholen in Drenthe combineerde leren ondernemen met mediawijsheid; leerlingen (groep 7 en 8) zetten moderne media in voor hun kinderbedrijf. In het boekje staan mooie voorbeelden, tips voor studenten en leraren. Je kunt het lezen op: www.bibliotheekassen.nl/ondernemenderwijs.

  • Ondernemende kinderen op komst (paper)

Dit inspiratieboek bevat veel achtergrondinformatie, praktijkverhalen, tips en instrumenten om zelf mee aan de slag te gaan en met kinderen een onderneming op te zetten. Een leuk boek voor studenten om een beeld te krijgen van wat er kan. 



  • Ondernemend talent voor de toekomst

Dit paper geeft schoolleiders en docenten een handreiking over hoe je ondernemend leren inpast in het lesprogramma en hoe het aansluit bij actuele thema’s binnen het primair onderwijs. En laat zien waarom scholen ervoor kiezen een ondernemende school te zijn. 

  • Ondernemingszin = levenskunst

Een artikel dat ingaat op de geladen betekenis die ondernemen kan hebben voor leerkrachten. De Vlaamse hoogleraar Ferre Leavers zet uiteen hoe hij ondernemingszin ziet als een sterk mix van zelfsturing en creativiteit. Het is gericht op het jonge kind.